De kaart is nooit het terrein

Ik heb achttien jaar lang groepen door bergen geleid. Niet als metafoor. Letterlijk, met rugzakken, kaarten, en de verantwoordelijkheid om iedereen veilig thuis te brengen.

In die achttien jaar heb ik één ding geleerd dat ik sindsdien in elk gesprek, elke workshop, elke organisatie terugzie: de kaart is nooit het terrein.

Het plan versus de werkelijkheid

Je kunt de mooiste route uitstippelen. Je kunt de hoogtemeters berekenen, de rustpunten plannen, het weer checken. En dan sta je er, en is er een pad weggespoeld. Of iemand heeft last van zijn knie. Of de mist trekt in en je ziet geen tien meter ver.

Wat doe je dan?

De slechte gids klampt zich vast aan het plan. “We gaan door, want zo staat het op de kaart.” De goede gids kijkt om zich heen, leest het terrein, en past aan.

Wat dit met organisaties te maken heeft

Ik zie het elke week. Organisaties met prachtige strategieplannen die niet werken. Verandertrajecten met strakke tijdlijnen die niemand haalt. Leidinggevenden die vasthouden aan een koers terwijl het terrein allang is veranderd.

Het probleem is niet het plan. Plannen zijn nuttig. Het probleem is de verhouding tot het plan. De overtuiging dat als je het maar goed genoeg uitdenkt, de werkelijkheid zich wel zal voegen.

De werkelijkheid voegt zich echter niet. De werkelijkheid is het terrein. En het terrein vraagt om iets anders dan een plan. Het vraagt om aanwezigheid. Om het vermogen om te zien wat er is, in plaats van wat je hoopt dat er is.

De moed om los te laten

Het moeilijkste moment als reisleider was niet de steile klim of het slechte weer. Het was het moment waarop ik moest zeggen: “We gaan niet naar de top. We keren om.”

Dat voelt als falen. Het is het tegenovergestelde. Het is de moed om de werkelijkheid te erkennen. Om het ego los te laten. Om te kiezen voor wat goed is boven wat gepland was.

Die moed probeer ik mee te brengen in mijn werk. Niet de antwoorden. Niet het perfecte plan. Wel de bereidheid om eerlijk te kijken en van daaruit te bewegen.

De beste gids is niet degene die het hardst loopt. Het is degene die het beste luistert.